Wat is de Bezinningsgroep Energie?

Wordingsgeschiedenis

Oprichting Bezinningsgroep
In de eerste helft van 1974 werd mede door activiteiten van enkele kritische wetenschappers in wijdere kring steun gevonden voor een bezinningsperiode of moratorium ten aanzien van de invoering van kernenergie in Nederland. Het oorspronkelijk initiatief ontstond toen de PPR-minister Trip, (Wetenschapsbeleid) in het kabinet-Den Uyl, zijn PPR-partijgenoot E.J. Tuininga vroeg om argumenten om tegen kernenergie te pleiten. Op dat moment bestond er al.een Werkgroep Kernenergie die een ‘alternatieve Kernenergienota’ had geschreven, maar men vond deze 'te licht' voor de Ministerraad. Over dit onderwerp en over de op stapel staande Energienota vond in juli van dat jaar een gesprek plaats tussen de ministers Lubbers en Trip, en E.J. Tuininga, J.Daey Ouwens, W.C. Turkenburg, D. Eisma en W. Riedijk namens de werkgroep. Begin augustus ging de concept-energienota in de departementen in roulatie. Leden van de Werkgroep Kernenergie wisten beslag te leggen op deze nota en stuurden deze naar de zeventien personen die voor de eerste bijeenkomst van de Bezinningsgroep Energiebeleid, half augustus, voor het eerst bij elkaar kwam in het pand van Milieudefensie. De voorsprong in kennis stelde de nieuw gevormde Bezinningsgroep Energiebeleid in de gelegenheid om direct na de officiële publicatie van de nota een reactie voor te bereiden. Nog in dezelfde maand verscheen de Bezinningsnota Kernenergie. Met als voorstel een bezinningsperiode van drie jaar, die op 1 januari 1975 in zou moeten gaan.

Alternatieve scenario's in plaats van kernenergie
De door Tuininga geschreven conceptnota over dit onderwerp werd stevig geamendeerd en vervolgens door de Werkgroep (Kern)energie technisch verzorgd en uitgebracht. Het stuk werd op 3 september aan de Ministerraad aangeboden en op 10 september op een persconferentie aan het publiek gepresenteerd. In deze nota drong de Bezinningsgroep er bij de regering op aan om voorlopig af te zien van de verdere bouw van kerncentrales. Op 23 september 1974 verscheen de Energienota van Lubbers, waarna de Bezinningsgroep met een verklaring reageerde. Medio oktober bezon de Bezinningsgroep zich op andere scenario's voor het energiebeleid, en rekende men er op om nog ongeveer een jaar te bestaan om als klankbord te fungeren voor nieuwe ideeën op energiegebied. De gekozen aanpak was vooral zoeken naar compromissen en haalbaarheid en niet specifiek een actiegroep tegen kernenergie te willen zijn.

"Geef ons het voordeel van de twijfel"
De besluitvorming over de Energienota van 1974 duurde tot voorjaar 1976. Intussen werkte de Bezinningsgroep aan de alternatieve opties. Op 31 januari 1976 verscheen in de kranten Trouw en NRC-Handelsblad een advertentie van de Bezinningsgroep Energie, getiteld “Leden van de Tweede Kamer, geef ons het voordeel van de twijfel”, met 1.200 ondertekenaars uit kringen van de wetenschap. Dit speelde een grote rol bij het Kabinetsbesluit tot uitstel van de definitieve beslissing om kerncentrales te bouwen. Het idee achter de Bezinningsgroep was om belangrijke mensen met een specifieke deskundigheid bij elkaar te brengen en met behulp van hun invloed en kennis een fundamentele discussie over het Nederlandse energiebeleid op gang te brengen en te beïnvloeden. In deze groep namen mensen uit geheel verschillende maatschappelijke groeperingen op persoonlijke titel deel. Ze waren afkomstig uit het energieonderzoek, de industrie, de overheid, de milieu-organisaties, de vakbeweging. Bij genoemde advertentie werd gebruik gemaakt van een brede groep verontruste coryfeeën, waaronder vakbondsleider A. Kloos, prominent fysicus en Philips-topman H. Casimir, de economen J. Pen en J. Tinbergen, de directeur van Unilever research W.J. Beek en ook theologen als J. Verkuijl en H.M. Kuitert. Na het uitstel van kernenergie heeft de Bezinningsgroep een bredere samenstelling gekregen en werd het onderwerp kernenergie in deze groep minder dominant geacht. Hierdoor kwam de nadruk vooral te liggen op het ontwikkelen van alternatieve opties. Immers er was toen in ons land nog heel weinig kennis op dat gebied. Het opstarten van de discussie over een andere energievoorziening is sindsdien steeds de prioriteit gebleven van de Bezinningsgroep.

Ruim 40 jaar actief
De Bezinningsgroep, die nu uit ongeveer 75 leden bestaat, is nog altijd actief. Zij heeft in 2011 het symposium 'De vergeten kernvragen van het energiedebat' gehouden. In 2014 volgde het congres ‘De doorbraak van duurzaam’. De groep fungeert als een informeel forum waar verschillende partijen uit de energiewereld elkaar ontmoeten. Een belangrijk verschil met de jaren zeventig is dat niet meer alleen energie maar ook milieu- en klimaatvraagstukken de leidende thema’s zijn.

Terug naar menu

Huidige opzet
De Bezinningsgroep Energie (BG) is een onafhankelijke denktank die ontwikkelingen op het gebied van energie en milieu kritisch volgt. Het platform bestaat uit invloedrijke personen uit de wetenschap, industrie, zakelijke dienstverlening, overheden, adviesorganen en politiek. Door de brede samenstelling vormt de BG een stevige brug tussen theorie en praktijk, tussen kennis en structurele verandering, en tussen beleid en implementatie. De BG is het platform van bedrijfsleven, beleidsmakers en NGO's voor het uitwisselen van inhoudelijke oplossingen en het vertalen ervan naar nieuw beleid en instrumenten op het gebied van energie. Door het bij elkaar brengen van change agents en opinieleiders rond energie beoogt de BG de kwaliteit van het maatschappelijk debat te verhogen. Op basis van de debatten brengt de BG incidenteel publicaties uit; deze beogen discussies over energie in samenleving, economie en politiek op gang te brengen. Deze publicaties (brieven, artikelen, boeken) worden niet noodzakelijkerwijs door alle leden onderschreven.

De Bezinningsgroep Energie is in 1974 opgericht als antwoord op de toen zeer gepolariseerde maatschappelijke discussie over kernenergie, op initiatief van prof.ir. Eric-Jan Tuininga, die tevens de eerste voorzitter van de BG was. Op 10 juni 2014 vierde de BG het 40-jarig bestaan met een congres.

Status
De BG komt maandelijks bijeen en fungeert primair als platform voor onderlinge discussies over de energievoorziening en het energiegerelateerde milieubeleid. De vergaderingen zijn informeel. Ook de status van de BG is informeel. Leden nemen op persoonlijke titel deel aan de discussies. De BG telt thans 75 leden. Van deze groep wonen gemiddeld 30 personen de discussies bij. Uitbreiding van de BG gaat via een systeem van coöptatie. De BG ressorteert onder de Stichting Energie en Samenleving (SES) die als hoofddoel heeft 'het bevorderen van een beter inzicht in de maatschappelijke implicaties van de energievoorziening'.

Voorzitter en secretaris
Sible Schöne is voorzitter van de BG, sinds 1 januari 2008. Eerdere voorzitters waren Ir. Jan Paul van Soest (2001-2007), prof.dr.ir. Pier Vellinga (1998-2001), prof.dr. Wim C. Turkenburg (1988-1998) en prof.ir. Eric-Jan Tuininga (1974-1988). Sinds oktober 1994 voert milieuadviesbureau CE Delft in Delft het secretariaat van de BG. Kees den Blanken en Cor Leguijt zijn secretaris van de BG.

Stichting Energie en Samenleving
De Stichting Energie en Samenleving is de formele paraplu waaronder de Bezinningsgroep valt. Deze stichting regelt de financiële en administratieve zaken. Deze stichting heeft een voltallig bestuur met een voorzitter, secretaris en penningmeester; dit zijn niet dezelfde personen als de voorzitter en secretaris van de BG. De inkomsten van de stichting bestaan uit ledencontributies en incidentele projectgebonden financiering met donaties van het bedrijfsleven. Uit deze inkomsten worden de zaalhuur voor de maandelijkse vergaderingen betaald, studies en publicaties bekostigd, en het secretariaat betaald.

Terug naar menu

Mijlpalen

De BG heeft sinds haar oprichting een belangrijk aantal thema's op de maatschappelijke en politieke agenda gezet. Een belangrijk voorbeeld is het aanjagen van het debat over kernenergie in 1976, waarmee de BG haar loopbaan begon. Ook heeft de BG een invloedrijke rol gespeeld in maatschappelijke discussie over strategieën om het klimaatprobleem onder controle te brengen. Met de publicatie Klimaatprobleem: oplossingen in zicht in 2000, heeft de BG laten zien dat een verdergaande klimaataanpak technisch en beleidsmatig haalbaar en betaalbaar is. Deze langetermijnvisie heeft onder wetenschappers en beleidsmakers het inzicht in concrete oplossingsrichtingen vergroot. Regelmatig wordt door Nederlandse ministeries en de EC (groenboek) in openbare stukken gerefereerd aan discussies die in onafhankelijke fora als de BG plaatsvinden, zoals het hernieuwde debat over nut en noodzaak van kernenergie als optie binnen klimaat- en voorzieningszekerheidbeleid. Ook in directe discussies praat de BG met belangrijke spelers zoals ExxonMobil en BP over de klimaatrisico's en hun verantwoordelijkheid voor het nemen van verdergaande klimaatmaatregelen.

Terug naar menu

Financiering

Het organiseren van rondetafels en werkgroepen rond actuele energiethema's en het schrijven van toonaangevende publicaties, artikelen en beleidsadviezen kost geld. Deze kosten worden gedragen door sponsors uit de kring van bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheid die belang hechten aan het platform dat de BG biedt. In voorkomende gevallen kan ook gedacht worden aan het financieel ondersteunen van een specifieke BG-activiteit gericht op een afgebakend onderwerp. Deze incidentele activiteiten dienen altijd een breder doel en niet het belang van één partij. Daarbij staan inhoud en financiering altijd geheel los van elkaar. Zo is het Jubileumcongres ‘De Doorbraak van Duurzaam’ van de BG op 10 juni 2014 in Amsterdam grotendeels gefinancierd door onvoorwaardelijke donaties van ABN AMRO, Duurzame Energie Koepel, Eneco, Essent, Gasterra, HIER Klimaatbureau, PWC en Triodos Bank.

De kosten van de reguliere BG-bijeenkomsten en activiteiten worden grotendeels gedekt door de contributie van de leden (zie Beleidsplan 2016 op deze site). De resterende dekking voor 2015 is verkregen, zoals ook al eerder, door ondersteuning van ASN Foundation, onderdeel van ASN Bank. Deze bank zet zich in om de duurzaamheid van de samenleving te bevorderen en laat zich daar in haar economisch handelen door leiden. Economische groei mag volgens de ASN Bank niet ten koste gaan van het milieu, de natuur, kwetsbare bevolkingsgroepen of anderszins worden afgewenteld op toekomstige generaties. Via de ASN Foundation ondersteunt de ASN Bank duurzame initiatieven over de hele wereld. Meer informatie vindt u op www.asnbank.nl en www.asnbank.nl/foundation


De Jaarrekening 2015 en de Prognose 2016 voor de Bezinningsgroep en de Stichting Energie & Samenleving geven een financieel gezond beeld te zien.

Terug naar menu